Arkeoloji
Bilgisayar
Bilim
Bitkiler
Biyografi
Biyoloji
Coğrafya
Din
Edebiyat
Ekonomi
Elektronik
Felsefe
Fizik
Genel
Hayvanlar
Hukuk
internet
İslam Ansiklopedisi
Jeoloji
Kimya
Matematik
Müzik
Programlama
Rehberlik
Resim
Rüya Tabirleri
Sağlık
Sinema
Siyaset
Sosyoloji
Spor
Şifalı Bitkiler
Tarih
Teknoloji
Tıp
Tiyatro
Uzay
Yerler
Ziraat












Platin

Platin
Alm . Platin ( n ) , Fr . Platine ( m ) , İng . Platinum . Yumuşak , işlenebilir , gümüş renkli ( gümüş beyazı ) metalik bir element .

Keşfi: Platin , 1735 'te Kolombiya 'daki altın mâdeni yataklarında İspanyol ilim adamı Antonio de Ulloa tarafından keşfedildi . On sekizinci asrın ortalarında Avrupalı ilim adamlarının dikkatini çekti ve 1803 'te İngiliz kimyâcı William Wollaston tarafından ilk olarak saf platin elde edildi .

Özellikleri: Sembolü Pt , atom numarası 78 ve atom ağırlığı 195 , 09 'dur . Periyodik tabloda VIII-B grubunun içinde yer alır . Bu grupta platin gibi altı tâne kıymetli metal vardır: Rutenyum , Rodyum , Palladyum , Osmiyum , İridyum ve Platin . Bunlar platin grubu metalleri veya kısaca platin metalleri olarak bilinir . Platin 1769°C 'de erir , 3827°C 'de kaynar . Oda sıcaklığındaki yoğunluğu , gümüşün yaklaşık iki katı , 21 , 46 g/cm3tür . Platin , açık havada oksijen ve kükürt bileşikleriyle kolaylıkla birleşmez ve bu yüzden mücevheratta gümüş gibi olan parlaklığını kaybetmez . Oda sıcaklığında kuvvetli asit ve alkalilerden etkilenmez ve aşınmaz , fakat sıcak altın suyunda ( Üç hacım HCl ile bir hacım HNO3 'ün karıştırılması ile elde edilir . ) çözünür . Yüksek sıcaklıklarda platin , klor , flor , fosfor , arsenik ve kükürtle reaksiyon verir .

Platin , toz , yumuşak ve katı hâlde elde edilir . Platin siyahı denilen ve platinyum kloritin indirgenmesiyle elde edilen çok ince siyah bir toz katalizör olarak kullanılır . Geniş bir yüzey veren yumuşak platin güçlü bir katalizördür . Katı hâldeki platin , mücevheratta olduğu gibi , yumuşak platinin eritilmesi sûretiyle elde edilir .

Alaşımlar ve bileşimler: Platin , iridyum , palladyum , rodyum , rutenyum , osmiyum , altın , nikel , kobalt ve tungsten gibi diğer metallerle faydalı alaşımlar teşkil edebilir .

Platin , çok sayıda bileşikler de teşkil edebilir . Bunların çoğunda kendisi oksidasyon hâlinde 2+ veya 4+ değerliklidir . En önemli bileşiklerinden biri hekza kloroplatinik asittir ( H2PtCl6 ) . Bu asit , platin metalinin altın suyunda çözünmesiyle elde edilir . Hekzakloro platinik asit , amonyum hekza kloroplatin , ( NH4 ) 2PtCl6 yapımında kullanılır; bundan da yumuşak platin elde edilir . Hekza kloroplatinik asitle sodyum nitratın karıştırılıp 500°C 'de eritilmesiyle elde edilen ve katı hâlde siyah bir madde olan platin dioksit , birçok organik bileşiklerin hidrojenle birleştirilmesinde katalizör olarak kullanılır .

Bulunuşu: Altı tâne olan platin grubu metallerine dünyânın her yerinde rastlanabilir . Umûmiyetle aynı gruptaki bu metallerden birkaç elementi birlikte ihtivâ eden yataklarda çok az miktarda bulunurlar . Bu altı metalden en kıymetlisi olan platin , dünyâ kabuğunda palladyumdan daha az , fakat diğer dördünden daha çok bulunur .

Platin taşıyan ana mineraller olarak platin arsenit ( sperilit ) , platik sülfit ( kuperit ) , platin-palladyum monosülfit ( bragit ) ve yaklaşık % 80 platin ihtivâ eden tabiî platin sayılabilir . Tabiatta bulunan platinin çoğu stabil hâlde bulunan Pt-194 , Pt-195 , Pt-196 ve Pt-198 olarak bilinen dört izotop hâlindedir . Pt-190 ve Pt-192 izotopları ise radyoaktif izotoplarıdır .

Üretim: Dünyâ platin üretiminin hemen hemen tamamı Güney Afrika Cumhûriyeti , BDT ve Kanada tarafından gerçekleştirilir . Geriye kalan çok az bir miktar ise esas olarak Kolombiya tarafından üretilmektedir . Dünyâ platin üretimi 1960 'lı yıllarda ve 1970 'li yılların başında hızla arttı ve yaklaşık 2 milyon onsa ( 62 ton ) yükseldi . O yıllardan bu yana platine karşı hergün artan talep , üretimi teşvik etmektedir .

Güney Afrika 'daki , daha ziyâde Transvaal 'daki , cevherler , ortalama bir ton cevher başına 4 , 65 gram platin grubu metaller ihtivâ etmektedir . Bu cevherler esas olarak ihtivâ ettikleri nikel , bakır , altın için değil platin metallerinin çıkarılması için işletilmektedir . Çıkarılan platin metalinin ise % 65 'i platin , % 25 'i palladyum olmaktadır . Bu bölgede esaslı üretim 1925 'te başlamıştır .

BDT 'de ise , üretimin çoğu Novilsk ve Petsamo bölgelerinde yapılmakta , bu bölgelerde bulunan bakır ve nikel cevherinde bir ton cevherde 31 g platin metali bulunmakta ve bunun da % 60 'ı palladyum ve % 30 'u platin olarak elde edilmektedir . Bu ülkede , platin üretimi Urallar 'da 1820 'de başlamış olup , o günden bu yana BDT esas platin üreticisi ülkeler arasında bulunmaktadır ve dünyâ platin üretiminin % 90 'ını elinde tutmaktadır .

Kanada 'da yapılan platin üretimi diğerlerine benzemekle berâber , Ontano 'da bulunan bakır-nikel-demir sülfat cevherleri içerisinde bulunan az miktardaki platin metali söz konusu bakır-nikel cevherinin üretimine , dolayısıyla bu cevherlerin talebine bağlı olarak üretilmektedir . Burada önemli sayılabilecek miktarda platin üretimine 1900 yılları civârında başlanmıştır .

Güney Afrika , Rusya ve Kanada 'da değişik türde platin taşıyan mâden yatakları bulunduğundan , platinin ve platin grubu metallerin bu cevherlerden elde edilmesi ve birbirlerinden ayrılması ile ilgili metodlar da farklı olmakta ve bütün bu metodlar bir dizi karmaşık kimyâsal işleme dayanmaktadır .

Kullanılışı: Platin önemli miktarda 1905 yılından îtibâren mücevhercilikte kullanılmaya başlandı . Az miktarda iridyum gibi bir alaşım elemanı mücevhere ilâve edilir . Çünkü bu şekilde elde edilen alaşım , saf platinden daha serttir .

Platin , potalarda ( mâden eritme kabı ) , ocaklardaki termometrelerde , kimyâsal analizlerde kullanılan elektrotlarda , paslanma ve ısıya dayanıklı âletlerin yapımında kullanılır .

Platin katalizörleri , kimyâ sanâyiinde nitrik asit îmâli gibi maksatlarla kullanılmaktadır . Petrol rafinerilerinde , hassas bir şekilde bölünmüş platin , gazolinin oktan ölçüsüne göre derecelendirilmesinde , derecesinin yükseltilmesi işleminde katalizör olarak kullanılır . Otomobillerde , platin-palladyum alaşımı ihtivâ eden katalizörlü çeviriciler , eksoz gazlarından meydana gelen hava kirliliğini azaltırlar . Yakıt pillerindeki kimyâsal reaksiyonlardan elektrik elde etmek için platin , katalizör olarak kullanılır .

Platin , elektrikle ilgili bağlantılarda , buji elektrotlarında , platin-kobalt karışımlı bir alaşım ise güçlü mıknatısların yapımında kullanılır . Elektrik geçirgenliği , istenen camların içerisine platin teller konularak , bir cam tüpün veya ampulün içine bu şekilde elektrik iletilmesi sağlanır . Cam sanâyiinde platin , erimiş camın içine konulması , karıştırılması , içinden akıtılarak nakledilmesi işlerinde kullanılır . Platin rezistanslı termometrelerle -190°C ile 660°C arasında sıcaklıklar , hassas bir şekilde ölçülebilmektedir .


Kategori: Genel |

Etiket: Platin

Kaynak: http://kitap.ihlas.net.tr/

Önemli Uyarı
Sitemizde yer alan tüm içerikler internet ortamından toplanmış ve derlenmiştir. Yer alan bilginin doğruluğu garanti edilmemektedir. Yanlış bilgi için tarafımıza sorumluluk yüklenemez. Yanlış bilginin doğuracağı etkenlerden sitemiz ve yöneticileri sorumlu tutulamaz.