Auguste Comte

Auguste Comte

1798 - 1857 yılları arasında yaşamış olan , pozitivizmin kurucusu Fransız filozofu . Temel eserleri: Course de Philosophie Positive [Pozitif Felsefe Ders­leri] , Systeme de politique positive [Pozitif Politik Sistem] .

Kartezyen veya Aydınlanma geleneğinin en önemli temsilcilerinden olan , Ortaçağın dünya görüşünün yerine geçen yeni bilim kökenli ideoloji için bir temel sağlamaya çalışan Comte'un temel amacı , toplumun re­formdan geçirilmesi , toplumun yeni baştan düzenlenmesi olmuştur . Bu amaç , ona göre , toplumu yöneten yasaların bilgisini , toplumu konu edinen bir bilimi gerektirir . Bu bilim için ise , yeni bir bakış açısına , yeni bir felsefe anlayışına gerek duyulur . Bu nedenle , Comte arzuladığı toplumsal reform ve düzenlemeyi bilimsel temelleri olan bir felsefe , pozitif fel­sefe ya da pozitivizm üzerine inşa edilmiş olan bir toplum bilimi geliştirerek gerçekleşti­rebileceğini düşünmüştür . O , pozitivizmi yal­nızca yeni bir felsefe anlayışı , bir düşünce tarzı olarak değil , fakat toplum problemi için temelli bir çözüm olarak öne sürmüştür .

Comte'a göre , inançların herkesçe ortak olarak benimsenmediği , düşüncelerdeki anar­şinin toplumda anarşiye yol açtığı bir çağda kurtuluşu sağlayacak tek çözüm pozitivizm­dir . O , tarihin akışını tersine çevirmenin ve toplumsal birlik ve düzeni , Fransız Devriminden önceki dini ve manevi değerlerle sağ­lamanın imkansız olduğunu savunmuştur . Eşitlik , insan hakları ve halkın egemenliği gibi kavramların içleri boş metafiziksel so­yutlamalar ve dogmalar olduğunu söyleye­rek , demokrasinin yöntemlerini savunanlara da karşı çıkan ve pozitivizmi , bu çerçeve içinde genel bir zihin hali , bir araştırma ruhu olarak tanımlayan pozitivist Comte'un söz konusu felsefe anlayışı , insan için olumlu ve yapıcı olanın yalnızca olguları gözlemleye­rek tasvir etmek olduğunu öne sürer . Onun pozitivizminin en önemli özelliği , doğanın yüce ve mutlak bir amacı olduğu fikrini red­detmesinden meydana gelir . Comte'un pozi­tivizmi , ikinci olarak varlıkların özünü ya da varlıkların gizli , içsel nedenlerini bulma ça­basından vazgeçer . Bu felsefe yalnızca olgu­ları araştırmak , varlıklar arasındaki sabit iliş­kileri gözlemlemek gerektiğini öne sürer .

Comte , şu halde yüzyılın birçok diğer dü­şünürü gibi bir ideolog olarak anlaşılmak du­rumundadır . O yeni bilim ideolojisinin en önemli temsilcisidir . Comte'un felsefesi bü­tünüyle hümanist bir kültürün , modern bilim üzerine yükselen seküler bir dünya görüşünü temsil eder . Onun gözünde biricik rasyonalite standardı bilimsel rasyonalite olduğu için , bi­limi eleştirel bir temellendirme ile biricik yegane insani bilgi formu olarak meşrulaştır­mak aklından hiç geçmemiştir . Bilim karşı­sında olumlayıcı , tasdik edici bir takınan Comte , bilimin yönteminin bizatihi bilginin kendisinin yöntemi olduğu iddia etmiştir .

Bilgi teorisi bakımından Comte tam bir empiristtir . Bununla birlikte , o empirizmi , İn­giliz düşünürlerinin yaptığı gibi , idelerimizin ve bilgimizin kaynağını açıklamak için değil , fakat pozitivistik bir tarzda , bilimsel ol­mayan düşünme tarzlarını yıkmak için ideo­lojik bir araç olarak kullanmıştır .

Onun felsefesi , yine 19 . yüzyılın diğer bazı felsefeleri gibi , tarihsel gelişme kavra­mıyla yüklü bir felsefe olmak durumundadır . Nitekim , o ünlü üç evre yasasını , aydınlan­mış insanlığın benimsemesi ya da alması ge­reken doğrultuyu buyuran bir entellektüel ilerleme ve özgürlük yasası olarak yaz etmiş­tir . Comte işte bu yasayı da kendisinden ön­ceki bütün dini ve felsefi bakış açılarını mah­kum etmek için kullanır . O bu perspektifleri insan düşüncesinin pozitif felsefede son bula­cak tarihsel gelişiminin vazgeçilmez uğrakla­rı olarak değerlendirir .

Yasanın özellikle üçüncü evresini açıklar­ken , Comte kendi bilim teorisinin ana hatları­nı verir . Ona göre , bilimsel düşünce bir hi­potezin geçerliliğini belirleme gözlemin sınamasını kabul eden düşünmedir . Bilim gözlemle başlar ve deneyle devam eder . Bu­nunla birlikte , bilim gözlem kayıtlarının top­lamından daha fazla bir şeydir . Örneğin , fizik gibi bir bilim tikel olgulara ilişkin gözlem ka­yıtlarının zengin bir birleşiminden meydana gelmez; fizik esas , bu olguları başka olgulara sistematik bir tarzda bağlayan genel hipotez ve teorilerin formülasyonundan oluşur . Ger­çek bilim bu olgular birbirleriyle bir korelas­yon içine sokulduğu ve hepsinden önemlisi bireysel fenomenler birbirleriyle yasa benzeri ilişkiler içinde bulunan fenomen sınıflarının üyeleri olarak görüldükleri zaman ortaya çıkar .

Comte aynı zamanda bilimlerin birliğini savunan ilk düşünürdür . Fakat , o sonraki pozitivistlerin tam tersine , bir indirgemeci de­ğildir . Ona göre . bilimlere ilişkin sınıflama büyük ölçüde bilimlerinin yasalarının kapsa­mı ya da genelliğiyle ilgili farklılıklardan kaynaklanır . Bilimler birbirlerine dayanmak­la birlikte , her birinde söz konusu olan yasa­lar farklılık gösterir . Dolayısıyla bilimlerin birliği , onda aynı yöntemi kullanma bağla­mında , metodolojik açıdan bir birliktir .

Varlık görüşü bakımından dört başı mamur bir fenomenalist olan Comte , her tür materyalizmi reddeder . Bunun gerekçesi de , hiç kuşku yok ki , materyalizmin , onun gö­zünde metafiziksel bir öğreti olması , ve örne­ğin fizik , biyoloji ve sosyoloji gibi bilimlerde ele alınan fenomen türleri arasındaki gözlem­lenebilir farklılıkları ortadan kaldırmasıdır .

Comte Geisteswissenschaften'e de aynı gerekçeyle , yani insan ya da tin bilimleri bilime tinsel kategorileri bilime soktukları , özel deneyim verilerini gündeme getirdikleri ve diyalektik yöntemi kullandıkları için karşı çıkmıştır . O bunun yerine kurucusu olduğu sosyolojiyi önermiştir . İnsan davranışı , yal­nızca psikoloji ve sosyoloji yoluyla anlaşıla­bileceğini öne süren Comte , toplumsal yapı­nın , bir ilerleme ortamında varlıklarını sürdüren nitelikleri ve organları ile kendi ba­şına var olduğunu söyler . Toplumun statik yönüyle dinamik yönünü birbirinden ayıran Comte'a göre , toplumun statik yönü mülkiyet , dil , din gibi toplumun belirli durağan yönle­rinden oluşur . Toplumun statik yönü , insanın doğal yapısına bağlıdır . O , toplumun dinamik yönünü , toplumun ilerleme gücü olarak tanımlamıştır .

İlerleme ise , düşüncedeki ilerlemedir , sta­tik yapıdan en yüksek ölçüde nasıl yararlan­mamız gerektiği konusundaki kavrayışımızı geliştirmekle ilgili bir husustur . Yoksa , ilerle­me toplumun statik yönünü oluşturan öğele­rin değişimiyle ilgili bir konu değildir . Örne­ğin , aile kurumu , insanlar metafizik evreden pozitif evreye geçerken değişikliğe uğramaz . Fakat pozitivizmin dinamik etkisi , kadınlara yeni bir statü kazandırmaktan oluşur . Aynı şekilde , yeni düzende mülkiyetten , tek bir in­sanın çıkarını değil , fakat başkalarının çıkarı­nı da hesaba katacak bir biçimde yararlanılacaktır .

Öte yandan , bütün sistemin anahtarı dindir; bununla birlikte , Comte'un yeni dini , insanlı­ğa inanmaktan oluşacaktır . Buradan da anlaşı­lacağı üzere , o bir tür insanlık dini kurmaya çalışmıştır . Onun bu yeni dini , ayin ve törenle­rine kadar , Hıristiyanlığın bütün inançlarına bağlıdır , fakat o Tanrı'nın yerine insanlığı , ermişlerin yerine bilginleri geçirir . Bu insanlık dini , devletin yönetim şekline de yansıyacaktır . Artık , Comte'a göre , tek insan diye bir şey olmayacaktır . Tek insan kendi kişisel çıkarım değil de , toplumun çıkarını düşünecek , onu kendi çıkarına üstün tutacak şekilde yetiştirile­cektir . Bu toplumda benciliğin yerini , özgecilik alacaktır .

Kategori: Biyografi |


Etiket: Auguste Comte kimdir, Auguste Comte hayatı, Auguste Comte biyografi