Ankara 'nın Başkent Oluşu

ANKARA' NIN BAŞKENT OLUŞU

          Lozan Barış Antlaşması'nın TBMM tarafından onaylanmasından sonra , İstanbul 23 Eylül 1923'ten itibaren tahliye edilmeye başlandı . 6 Ekim 1923'de İstanbul'un yabancı işgal kuvvetleri tarafından boşaltılması tamamlandı . Yabancı işgal kuvvetlerinin İstanbul'dan ayrılması , gündeme hükümet merkezi sorununu getirdi . İsmet Paşa ( İnönü ) hükümet üyesi olmakla beraber , Ankara'nın başkent oluşunu öngören önergeyi 9 Ekim 1923'te on dört arkadaşı ile birlikte , Malatya Milletvekili olarak TBMM'ne verdi . İsmet Paşa , Ankara'nın hükümet merkezi olması konusunu acil bir sorun olarak görmekte ve Lozan'dan itibaren zihnine yerleşmiş bulunduğunu ifade etmektedir . İsmet Paşa'ya göre , Ankara'nın başkent olması iç ve dış çeşitli sebeplere dayanmaktadır: "Lozan'da Batı dünyasının murahhasları , mütehassısları , diplomatları ile görüşüyorum . Bunlar İstanbul Hükümeti'ni İstanbul muhitini tanıyan insanlar ve yeni devletin o muhitin insanlarına göre kurulmasını arzu ediyorlar . Bunu her hallerinden anlıyorum . Bizim bakımımızdan meselenin daha ehemmiyetli ve değişik cepheleri var . Bir defa Boğazlar askeri bakımdan tamamıyla açık , tamamıyla emniyetsiz . Bu vaziyetteyiz . Lozan Antlaşması'yla elde edebildiğimiz neticeler ve tarihi şartlar bizi endişeye sevk ediyor . Ayrıca Anadolu'nun ortasında bulunarak ve bir Anadolu hükümeti olarak yeni devleti çalıştırmak istiyoruz" .

          İsmet Paşa'ya göre; Ankara'nın hükümet merkezi olması meselesinin , hilafetle bir ilgisi yoktur . Fakat , Ankara hükümet merkezi olunca , hilafet bir bakıma devletimizin dışına atılmış oluyor: "Gerçi biz hilafeti devamlı bir müessese olarak düşünmüyoruz , Fakat Ankara'nın hükümet merkezi olması ve hilafet merkezinin İstanbul'da bulunması , ondan kurtulmak için ayrıca bir temel vasıta olacaktır . "

         Teklif edilen Anayasa maddesi gayet kısadır: Türkiye Devletinin makarrı idaresi Ankara şehridir . " Ancak teklif edilen kanun maddesinin gerekçesi , Ankara'nın yeni Türkiye'nin merkezi olması gereğini açıklamaktadır . Gerekçe özetle , yeni Türkiye'nin varlığının , ülkenin kuvvet kaynaklarının gelişmesinin sağlanması , Anadolu'nun merkezinde başkent tesis etmek lüzumunu açıklıyor ve coğrafi ve stratejik durum , iç ve dış güvenlik de bunu gerekli görüyordu .  

          13 Ekim 1923'te TBMM'de kabul edilen tek maddelik bir yasa ile Ankara , yeni devletin başkenti olmuş ve böylece devlet merkezinin İstanbul olacağı yolundaki çekişmelere son verildiği gibi , Cumhuriyetin ilanı için de bir adım atılmıştır . Bu , aynı zamanda Milli Mücadele'nin başından beri uygulanan Ankara'nın İstanbul'a hakim olacağı esasının bir sonucu idi .

ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASI İÇİN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET  MECLİSİ BAŞKANLIĞI'NA VERİLEN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ TEKLİFİ

          Yüksek Başkanlığa ,

          Lozan Antlaşması'nın tamamlayıcılarından tahliye protokolünün uygulanması son bulmuş ve baştan başa yabancı işgalinden kurtulan Türkiye'nin fiilen kuruluşu tahakkuk eylemiştir . Milletimizin en değerli beldelerinden İstanbul'umuz , İslamiyet'in hilafet merkezi olma durumunu , İslam alemi içinde tahsisen ve hasren Türk milletinin savunma vasıtalarına emanet edilmiş olarak sonsuza kadar sürdürecektir . Diğer taraftan Türkiye Devleti'nin idare merkezi için Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde karar vermek zamanı gelmiştir .

          Bir devletin merkezini tayin için esas olacak düşünce , yeni Türkiye'nin idare merkezinin Anadolu'da ve Ankara şehrinin seçilmesini gerekli kılmaktadır . Söz konusu düşünce; Antlaşma ile Boğazlar için kabul edilen hükümler , yeni Türkiye'nin varlığının esası , memleketin kuvvet kaynakları ve gelişmesini Anadolu'nun merkezinde tesis etmek gereği , coğrafi ve stratejik durumunun müsaadesi çerçevesinde iç ve dış güvenliğin sağlanması hususunda geçmişte edinilmiş tecrübelerle özetlenebilir . Bu düşüncelerin her biri , başlı başına bir önemli gerekçe sayılacak durumdadır .

          Devletin idare merkezinin yeni bir şekilde tesis ve gelişmesine bir an önce başlamak iç ve dış tereddütlere son vermek için alttaki kanun maddesinin kabulünü arz ve teklif ederiz .

          Kanun maddesi : Türkiye Devleti'nin idare merkezi Ankara şehridir . 9 Ekim 1923

Kategori: Tarih |


Etiket: Ankara'nin Baskent Olusu, baskent, ankara, ankaranin baskent olusu, ankaranın başkent oluşu