Başarılı İletişimin Temel Koşulları

BAŞARILI İLETİŞİMİN TEMEL KOŞULLARI

Kişiler arası iletişim; kişilerin birbirlerine bilinçli veya bilinçsiz olarak iletmek istedikleri duygu ve düşüncelerini aktardıkları bir süreçtir . Başarılı bir iletişimin temel koşulları şunlardır:

1 .       Karşımızdaki kişilere saygı duymak; onların varlığını kabul etmek , önemli ve değerli olduklarını hissettirmek , olduğu gibi benimsemek anlamını taşır .

2 .       Gerçekçi ve doğal davranmak; abartıdan uzak , olduğu gibi davranmaktır .

3 .       İletişimin belki de en önemli öğesi empatidir . Empati kavramını , dış dünyayı karşımızdakinin penceresinden görmeye çalışmak olarak tanımlayabiliriz . Kurulan bu duygu ortaklığı , iletişimin gücünü arttırır ve karşılıklı anlaşılma mesajlarının aktarılmasına olanak sağlar .

İLETİŞİM SADECE KONUŞMA DEĞİLDİR

Konuşmak ihtiyaç olabilir , fakat susmak bir sanattır .

Madamme De Stael

İletişim aynı zamanda;

* Ne söyleyeceğimizi bilmek ,
* Bunu ne zaman söylemenin daha uygun olacağına ,
* Nerede söylemenin doğru olduğuna karar vermek ,
* En iyi nasıl söyleneceğini düşünmek ,
* Olayları basitçe anlatabilmek ,
* Akıcı bir dille ve karşımızdaki kişiyle göz kontağı kurarak konuşabilmek ,
* Dikkati yoğunlaştırmak ve verdiğimiz mesajların alınıp alınmadığını farkedebilmektir .

İLETİŞİMDE TEMEL İLKE KABUL ETMEDİR .

Başkasını olduğu gibi kabul etmek , onu gerçekten sevmektir . Kabul edildiğini hissetmek , sevildiğini de hissetmektir . Ancak "kabul etme" kavramı , karşımızdakinin söylediği her şeyi onaylama , ileri sürdüğü fikirlere katılma veya tüm yorumlarını kabullenmeyle karıştırılmamalıdır . Burada sözü edilen; düşünce , fikir ya da yorumlarda tümüyle zıt kutuplarda bile yer alsak , karşımızdakinin duygularını anlama ve saygı gösterme çabasıdır . Kişiyi söyledikleri , düşündükleri ve hissettikleriyle birlikte bir birey olarak kabul etmek , onun bireyselliğine , farklılığına ve tekliğine saygı göstermek , söylediği her şeyi kendi değer sistemimizde onaylamamızı ve kabullenmemizi gerektirmiyor . Kendimiz için yanlış bulsak bile , her insanın kendine özgü oluşunu yadsımadan , onu kendimize uydurma çabasına girmememiz onu kabul ettiğimiz anlamını taşır .

Voltaire'in dediği gibi "söylediklerini kabul edemem , ama konuşma hakkını ölene kadar desteklerim" . . .

İLETİŞİM SİSTEMİNİN TEMEL ÖGELERİNDEN BİRİ DE DİNLEMEDİR

İyi bir dinleyici , iletişim kurduğu kişinin yalnız söylediklerini değil , yüzü , eli , kolları ve bedeniyle yaptıklarını da "duyar"; çünkü yüz ifadeleri , el ve kol hareketleri , bedenin duruş tarzı , ses tonu gibi sözsüz mesajlar da iletişimin bir parçasıdır . Hatta bazen tek başına iletişimdir .

Sözlü iletişimde , iletişim içinde olan insanların birbirlerini "duyduklarını" anlatmak için kullandıkları çeşitli yöntemler vardır . Bunların kullanılış biçimi , iletişimin gücünü ve süresini belirler . Bu bölümde dinleme becerileri ve yöntemlerine kısaca değineceğiz . Bunları okurken , kendinizi ve iletişim tarzınızı düşünmeninizi öneririm . Siz günlük yaşamınızda en sık hangi dinleme yöntemini kullanıyorsunuz? Zaman zaman konuşmanın tıkandığını hissediyor musunuz? Bu tıkanmayı en çok hangi yöntemde yaşıyorsunuz? Kuşkusuz günlük yaşam içinde mola vererek kendimize bakmak , her zaman yaptığımız ya da yapabildiğimiz bir davranış değil . Ama bazen kişinin kendini , ilişkilerinde hangi konumda olduğunu sorgulayan bir gözlükle değerlendirmesi , güçlük yaşadığı durumları farketmesine ve yeni çözümler üretmesine olanak sağlayabilir . Aklınızda bulunsun . . . . :- )

1 . Pasif ( Edilgin ) Dinleme;

Sessizlik , karşımızdaki kişiye gerçekten kabul edildiğini duyumsatan ve bizimle duygularını daha fazla paylaşması için onu yüreklendiren , çok güçlü sözsüz bir iletidir . Ancak bir tehlikesi , her zaman anlatana gerçekten tüm dikkatimizi verdiğimizi kanıtlamaz . Bu nedenle dinlerken , özellikle duraklamalarda , gerçekten dinlediğimizi göstermek için sözlü ya da sözsüz belirtiler vermekte yarar olabilir . Kabul tepkileri ( baş sallamak , gülümsemek , kaş çatmak , vb . ) uygun zamanda kullanılırsa , anlatanı gerçekten duyduğumuz mesajını verirler .

2 . Kapı Aralayıcı Mesajlar;

Bazı insanlar konuşmayı sürdürmek için yüreklendirilmeye gereksinim duyabilir . Bu tür bir destekleme için verilen mesajlara , kapı aralayıcılar denir;

"Bu konuda daha fazla bir şey söylemek ister misin?"

"İlginç , devam etmek ister misin?" . . . . gibi mesajlar , doğru kullanıldığında iletişimin sürmesine yardımcı olabilir .

3 . Etkin ( Katılımlı ) Dinleme;

Sessizlik , kabul tepkileri ya da kapı aralayıcıların dinleyenin , anlatanı anladığını göstermesi konusunda sınırlılıkları vardır . Dinleyenin , anlatanı yalnızca duyduğunu değil , aynı zamanda doğru olarak anladığını iletebilmesine olanak sağlayan etkin dinleme , en sağlıklı iletişim yöntemi olarak kabul edilmektedir .

En temelde , konuşan bireyin söylediği sözleri açarak , tekrar etmekten oluşan etkin ( katılımlı ) dinleme , insanlar arasında yalın , daha anlamlı bir ilişkinin gelişmesine fırsat verir .

Dinleyenin kendisini gerçekten duyduğunu gören anlatan , önce kendisine değer ve önem verildiğini , kabul edildiğini , buna bağlı olarak da sevildiğini düşünür .

Etkin ( katılımlı ) dinlemede , dinleyen suskun ve pasif değildir . Tam tersine anlatanın duygu ve düşünceleriyle ilgili ve konuşmasını onaylayan bir görüntü içinde , kendi başına düşünmesine yardım eden kişi rolündedir . Sorumluluk , anlatana bırakılmıştır . Dinleyen sadece anlatanın , kendi çözümlerini bulmasına "yardımcı" olma çabasındadır .

Buraya kadar insanlar arası ilişkilerde temel öneme sahip kavramlar ve yöntemler üzerinde durdum . Bundan sonraki bölümde , özel olarak çocuğunuzla iletişiminizde size küçük katkılar sağlayabileceğini umduğum örnek ve açıklamalara değineceğim . Bunları izleyerek , etkin ( katılımlı ) dinleme konusunda daha fazla fikir sahibi olabilir ve çeşitli durumlarda nasıl kullanılabileceğini görerek , kendi yaşamınıza dönük çıkarımlarda bulunabilirsiniz .

Çocuklar dinlenmemeleri ve ciddiye alınmamaları konusunda oldukça duyarlıdırlar . Dinlenmediklerini hemen farkederler . Anne-babalarından karşıt görüş duymayı , dinlenmemeye tercih ederler . Anne-babasının kendini gerçekten duyduğunu farkeden çocuk , sevildiği , önemsendiği ve anlaşıldığı duygusunu yaşar ve kendini rahat hisseder . Bu , çocuğun benlik saygısının ve anne-babasıyla yakınlığının artmasına ve aile içi iletişimin güçlenmesi ve sürekli olmasına zemin hazırlar . Unutmayın! . . . çocuklar , hangi yaşta olurlarsa olsunlar , kendilerini ifade edebilmek için anne-babalarının yardımına gereksinim duyarlar .

Bu bölümde aynı konuşmanın iki değişik şeklini birlikte vererek , etkin dinlemenin üstünlüğünü ve nasıl kullanılabileceğini örneklemeye çalışacağım .

---Yarı dinlemek yerine . . .
- Çocuk: Ahmet bana yumruk attı ve . . . Baba , beni duyuyor musun?
- Baba ( gözü televizyondaki maçta ) : Seni duyuyorum . . . Devam et .
- Çocuk: Ve ben de ona vurdum . O da bana bir kez daha vurdu . Baba!! Dinliyor musun???
- Baba ( gözünü televizyondan ayırmadan ) : Kelimesi kelimesine dinliyorum .
- Çocuk: Hayır dinlemiyorsun!!
- Baba: Hayır hem dinleyip hem de maçı izleyebilirim . Sen devam et anlatmaya .
- Çocuk: Boşver!!!!

---Tüm dikkatinizi vererek dinleyin . . .
- Çocuk: Ahmet bana yumruk attı ve . . . Baba , beni duyuyor musun?
- Baba ( tv'den başını kaldırıp çocuğa bakarak ) Evet canım .
- Çocuk: Ve ben de ona vurdum . O da bana hem de daha sert vurdu . O çok kötü biri!
- Baba: Kaşlarını çatar . . . Başını sallar
- Çocuk: Biliyor musun , bundan sonra Hasan'la oynayacağım . O insanlara yumruk atmıyor .

İletişimi , dikkatini vererek değil de , sadece sesiyle katılan biriyle sürdürmeye çalışmak cesaret kırıcı olabilir . Dertlerinizi sizi gerçekten dinleyen birine anlatmak çok daha kolaydır . Bazen ebeveynin bir şey söylemesine bile gerek yoktur . Çoğu kez , bir çocuğun ihtiyacı olan tek şey , ona duygularının anlaşıldığını hissettiren , sıcak , sessiz bir ortam ve göz kontağıdır .

---Duyguyu reddetmek yerine . . .
- Çocuk: Kaplumbağam ölmüş . Oysa bu sabah yaşıyordu .
- Baba: Bu kadar üzülme tatlım . Ağlama! Bu sadece bir kaplumbağa .
- Çocuk: Üüüüüüüüüüüü
- Baba: Kes şunu!!! sana başka bir kaplumbağa alırım .
- Çocuk: Başka bir tane istemiyorum!!!!
- Baba: Bak , çok mantıksız davranıyorsun!!!

---Duyguyu isimlendirin . . .
- Çocuk: Kaplumbağam ölmüş . Oysa bu sabah yaşıyordu .
- Baba: Yoo olamaz , ne kadar kötü .
- Çocuk: O benim arkadaşımdı .
- Baba: Bir arkadaşı kaybetmek çok acı verebilir .
- Çocuk: Ona bir sürü oyun öğretmiştim .
- Baba: İkiniz beraber bayağı iyi vakit geçiriyordunuz .
- Çocuk: Onu hergün beslerdim . . . . : (
- Baba: O kaplumbağayı gerçekten seviyordun . . . . : )

Ebeveynler çocuklarını yaşadığı duyguya isim verdikleri koşulda , onun bundan olumsuz etkilenebileceği kaygısını yaşayabilirler . Ancak çocuğu olumsuz duygusundan uzaklaştırma çabasına -yaşadığı duyguyu inkar ederek- girdiğimizde , o daha çok üzülür . Oysa tam tersine çocuk , hissetmekte ve düşünmekte olduklarını , kısaca o anki yaşadıklarını , sözcükler halinde duyduğu zaman rahatlar . Bir başkası , onun iç dünyasında yaşadıklarını anlayabilmiş ve bunu dile getirmiştir .

---Açıklama ve mantık yerine . . .
- Çocuk: Patlamış mısır istiyorum .
- Anne: Hiç kalmadı hayatım .
- Çocuk: İstiyorum , istiyorum işte!!!
- Anne: Daha şimdi sana evde hiç kalmadığını söyledim!!! Gevreklerden al biraz .
- Çocuk: HAYIR . . . MISIR İSTİYORUM . . !!!
- Anne: Bak şimdi tam bir bebek gibi hareket ediyorsun!!!

---Çocuğa isteklerini bir hayal dünyasında sunun . . .
- Çocuk: Patlamış mısır istiyorum .
- Anne: Keşke senin için evde birazcık kalmış olsaydı .
- Çocuk: Onlardan istiyorum . . . . : (
- Anne: Ne kadar çok istediğini duyuyorum . . . . : )
- Çocuk: Keşke şimdi olsaydı . . . . : (
- Anne: Şöyle kocaman bir kutunun içinde bir sürü patlamış mısır belirmesini sağlayacak sihirli gücüm olmasını isterdim . . . )
- Çocuk: O zaman . . . belki biraz gevreklerden alırım . . . . : )

Çocuklar elde edemeyecekleri bir şey istedikleri zaman , yetişkinler çoğunlukla , çocukların isteklerine ulaşamamalarına mantıklı açıklamalar getirerek karşılık verirler . Ama çocuklar , çoğu kez , açıklama yapıldığı oranda isyankar davranırlar . Bazen , sadece , bir şeyi ne kadar çok istediğinizi anlayan birinin olması , gerçeği kabullenmeyi kolaylaştırır .

---Sorular ve öğütler yerine . . .
- Çocuk: Biri yeni kalemimi çalmış .
- Anne: Kaybetmediğine emin misin?
- Çocuk: Hayır kaybetmedim . Tuvalete giderken sıramın üstündeydi .
- Anne: Eğer eşyalarını orada burada bırakırsan ne olacağını bekliyorsun ki! Önceden de eşyaların başkaları tarafından alınmıştı . Bu ilk değil! Sana her zaman değerli eşyalarını sıranın içine koymanı söylüyorum . Senin sorunun beni hiç bir zaman dinlememen!!!
- Çocuk: Üffff . . . Beni rahat bırak!!!!
- Anne: Küstahlaşma!!!

---Bir sözcükle onaylayın ( öyle mi? . . . hımmm . . . gibi ) . . .
- Çocuk: Biri yeni kalemimi çalmış .
- Anne: Öyle mi?
- Çocuk: Tuvalete giderken sıramın üzerindeydi ve biri onu almış .
- Anne: Hııımmm
- Çocuk: Bu üçüncü kalem çaldırışım oldu .
- Anne: Yaaa
- Çocuk: Biliyorum . Bundan sonra sınıftan çıkarken , kalemlerimi sıramın içine koyacağım . Sen bana bunu söylemiştin .
- Anne: Tamam canım . . . : )

Herhangi bir tarafından sorgulandığı , suçlandığı veya öğüt verildiği zaman , çocuğun yapıcı ve olumlu düşünmesi zordur . Basit bir "yaaa . . . hııımmm . . . anlıyorum . . . . " bile bazen çok işe yarar . Bu tür onaylamalar , anlayışlı , sıcak bir "hımm" la da pekiştirildiğinde , çocuğa kendi duygu ve düşüncelerini keşfetmesi için ortam hazırlar ve kendi çözümlerine ulaşmasını sağlar .

Günlük yaşam içinde anne-baba-çocuk üçgeninde yaşanan , "yap"lar , "yapma"lar , ağlamalar , bağırışlar , isyanlar , yüksek ses tonu , kızmalar , küsmeler , cezalar , tehditler . . . vb . davranış ve tutumlar zaman içinde ilişkileri uzak ve tek yönlü iletiler haline getirebilir . Oysa iletişim , karşılıklı mesaj akışı anlamını taşır . Güç mücadelesine girmek yerine , pratik ve daha az yorucu olan yöntemi seçmeye ne dersiniz?

---Bunun yerine . . .
- Baba: Banyoda işin bittikten sonra ışığı söndürmeni sana kaç kere söylemek zorundayım!!!

 

---Durumu anlatın . . .
- Baba: Banyodaki ışık açık kalmış .

---Bunun yerine . . .
- Anne: Şu köpeği hala dışarı çıkarmadın . Bir köpeğin olmasını hak etmiyorsun!!!

 

---Durumu anlatın . . .
- Anne: Fatoş , Elvira kapının dibinde bir aşağı bir yukarı yürüyüp duruyor .

İnsanlar size nerede hatalı olduğunuzu söylerken , gerekeni yapmak zordur . Yetişkinlerin sorunu dile getirip , açıklık kazandırmaları , çocukların o anda yapmaları gerekeni , kendi kendilerine bulmalarına yardımcı olacak bir ortam hazırlar .

---Bunun yerine . . .
- Baba: Eğer seni bir daha duvarlara yazı yazarken yakalarsam , sopayı yiyeceksin!!!

 

---Bilgi verin . . .
- Baba: Duvarlara yazı yazılmaz . Yazmak için kağıt kullanabilirsin .

---Bunun yerine . . .
- Anne: Ev işlerine birazcık yardımcı olmak hiç aklına gelmez değil mi?

 

---Bilgi verin . . .
- Anne: Şimdi akşam yemeği için sofra kurulmuş olsaydı , gerçekten çok iyi olurdu .

Bilgi verilmesini kabullenmek , suçlamaya katlanmaktan daha kolaydır . Çocuklar , olan biten hakkında bilgilendirildikleri zaman , çoğunlukla yapılması gerekeni anlarlar .

---Bunun yerine . . .

-         Anne: Deminden beri size pijamalarınızı giymenizi söylüyorum . Oysa sizin yaptığınız tek şey , etrafı dağıtmak . TV izlemeye başlamadan pijamaların giyileceğini konusunda anlaşmıştık . Fakat ben buna yönelik davranışta bulunan birilerini göremiyorum . . .

-         ---Bir sözcükle özetleyin . . .

-         Anne: Çocuklar . . . PİJAMALARRR!!!!

Ayrıntılardan arındırılmış mesajlar , çocuğun sorunun çözümüne yönelik davranmasını hızlandırır .

---Bunun yerine . . .
- Anne ( okuldan yeni gelen çocuğuna ) : Öğretmen kompozisyonunu nasıl buldu? Matematik yazılısından kaç aldın? Bugün hangi derslere çalışman gerek? Oynamaya çıkacak mısın? Hırkan neden kirlendi? Düştün mü yoksa? . . . .

---Çok fazla soru sormayın . . .

- Anne ( okuldan yeni gelen çocuğuna ) : Selam tatlım . Seni gördüğüme sevindim .

Çok fazla soru , kişinin özel yaşamına fazlasıyla karışılıyormuş hissine kapılmasına neden olabilir . Çocuklar , konuşmak istedikleri zaman onu dinleyecek birinin olduğu güvenini duymak isterler , konuşmaya zorlanmak değil!

Kategori: Rehberlik |


Etiket: iletisim, basarili iletisim, başarılı iletişim