Arkeoloji Bilimi

ARKEOLOJİ BİLİMİ

Arkeoloji bir bilim dalı olarak , XIX . yüzyıldan beri kendi içinde tarihsel gelişim ve değişim geçirerek , diğer bilim dalları arasında yerini almıştır . Eski toplumların bütün yapıp etmeleri ( beslenme tarzları , ürettikleri ürünler , savaşları . . . ) maddi kalıntıları , maddi kalıntılara bağlı olarak ilişkileri . . . vb . arkeolojinin konusunu oluşturur . Bu yüzden arkeolojinin uğraştığı , ele aldığı bütün sorular ve sorunlara "arkeolojik metin" diyebiliriz .

O halde öncelikle arkeolojik bir metnin yorumlanmasının ne olup olmadığı ve arkeolojik yorumlamanın niteliğini incelememiz gerekiyor .

Arkeologun arkeolojik metinle arasındaki tarihsel uçurumun varlığı , yorumu kaçınılmaz bir hale getirir . Ama hemen belirtmemiz gerekir ki; yorum sadece tamamlanmamış parçaları tamamlamak için yapılan bir uygulama değildir . Yorum; arkeolojik metni anlamlandıran , metnin konuşmasına kulak veren ve ona katılan bir uygulamadır . Öte yandan en betimleyici , işlevsel açıklamalar bile belirli bir zihinsel işlemden ( çeviri , analoji , düzenleme , sınıflama . . . ) geçtiğinden dolayı yorumlamanın kaçınılmaz olduğu söylenebilir . Yorumlamada bizim "görme ve algılama" biçimimiz , yargılarımız önemli rol oynar . Böylelikle yorumlamanın epistemolojik yönüne değinmiş oluruz . Yorumun kendine ait işleyişi ve yasası vardır . Bir arkeolojik metne uygulanırken de bunlar işlemeye devam eder . Örneğin; bir çanak-çömlek parçası bulduğumuzda bunun öküzlere takılıp toprağı eşmekte kullanıldığını söyleyemeyiz . ( 1 )

Arkeolojik yorumlamayı eşsüremli ve artsüremli yorumlama olarak inceleyebiliriz . Eşsüremli yorumlama; içine betimlemeyi-açıklamayı da alarak arkeolojik buluntu öğelerin kendi içinde gelişimsel , değişimsel ve ilişkisel düzeylerini yorumlama uygulamasıdır . Artsüremli yorumlama ise; arkeolojik bir metnin yöntembilimsel-kuramsal olarak diğer bilim dallarının yardımıyla yorumlamaya girişme çabasıdır . Bugün jeomorfolojiden antropolojiye kadar birçok bilim dalları arkeolojiye yardım etmekte . Tüm bu bilim dallarının yardımından elde edilmeye çalışılan amaçsa , arkeologun arkeolojik bir metni daha sağlam verilerle yorumlamaya girişmesi olabilir .

Yoruma bir katkı sağlayabileceğini düşündüğümüz dilin tanıklığına değinelim: Ferdinand de Saussure , dilin , insanbilime , tarihöncesi bilimine pek de aydınlatıcı bilgiler sağladığına inanmaz: " . . . Dil ortaklığına bakarak kan birliği bulunduğu sonucuna varılabileceği , bir dil ailesinin insanbilimsel bir aileye denk düştüğünü sanmak yanılgı olur . . . "

Farklı toplumların aynı dili konuştukları , farklı dillerin aynı toplum içinde konuşulduğu tarihsel bir olgu olarak gözlemlenebilir . Ayrıca dilin türsel özelliği olan morfo-sentaksına bakarak , toplumun nesneleri düzenleyiş biçimini ve sıralayışını öğrenemeyiz . Latince , Grekçe gibi belirli bir söz dizim kuralı olmayan dilleri konuşan toplumların , nesneleri gelişigüzel düzenlediğini , nesnelerin gelişimsel ve değişimsel durumlarının bu yönde ilerlediğini söyleyemeyiz . Dil söz konusu olduğunda paradoks gibi görünen durumlar ortaya çıkar . Mircea Eliede eski toplumlarda Üretim araç ve gereçlerinin kullanımını kısaca nesnelere ilişkin tutumun "mitler" aracılığıyla yani dil sayesinde aktarıldığını söyler . aynı biçimde Vladimir Propp folklorun gerçeklikten kaynaklandığını ve bir "gerçek" olduğunu belirtir . Dil belirli bir yoruma ulaştığında nesnelere ilişkin tutum ve davranışın aktarıcısı olur . Gerçekten de bugünkü tüketim mantığımızın , nesnelere bakış açımızı değiştirmediğini söylemek saçma olurdu . Tüm bunlardan çıkan sonuç; arkeolojik bir metnin çok bilinmeyenli denklem gibi olduğu , konuya nasıl bakarsak bakalım bazı öğelerin karanlıkta kaldığını söyleyebiliriz . Zaten arkeoloji bu karanlık noktaları aydınlatmak için kazmıyor mu?

Hans George Gadamer'in hayatı boyunca cevap aradığı "Bir metni anlamak ne demektir?" sorusunu , biz "Bir arkeolojik metni anlamak ne demektir?" şeklinde tekrar sorabiliriz . Soruya başladığımız yer , arkeolojinin toprağa ilk çapa vurduğu yerle aynı .

Kategori: Arkeoloji |


Etiket: arkeoloji nedir, arkeoloji bilimi , arkeoloji NEDİR